3 điểm quyết định khi làm việc với AI
Mỗi lần mở ChatGPT hay Claude, bạn đang đưa ra 3 quyết định mà không nhận ra.
Hiểu rõ 3 điểm này thay đổi cách bạn làm việc với AI.
Quyết định 1: Giải quyết việc hay xây hệ thống?
Bạn đang giải quyết 1 việc cụ thể, hay đang xây 1 hệ thống?
Tư duy theo việc:
- “Viết email trả lời khách hàng này”
- “Tóm tắt bài viết này”
- “Sửa lỗi code này”
Tư duy theo hệ thống:
- “Tạo mẫu để trả lời mọi email khách hàng”
- “Xây quy trình tóm tắt cho tất cả bài viết tôi đọc”
- “Thiết lập quy trình gỡ lỗi cho dự án này”
Tư duy theo việc giải quyết vấn đề hôm nay.
Tư duy theo hệ thống giải quyết vấn đề mãi mãi.
Quyết định 2: Lấy kết quả hay học cách làm?
Bạn cần AI cho kết quả, hay để học quy trình?
Chỉ lấy kết quả:
- Copy kết quả, dán vào tài liệu
- Không đọc kỹ AI viết gì
- Chỉ quan tâm “nó có chạy không”
Học quy trình:
- Đọc hiểu cách AI tiếp cận vấn đề
- Hỏi “tại sao làm như vậy”
- Rút ra mẫu để dùng lại
Lấy kết quả giúp bạn nhanh hơn hôm nay.
Học quy trình giúp bạn giỏi hơn mãi mãi.
Quyết định 3: Ra lệnh hay cộng tác?
Bạn đang ra lệnh, hay đang cộng tác?
Chế độ ra lệnh:
- “Viết cho tôi…”
- “Làm theo đúng định dạng này…”
- Không phản hồi, không lặp lại
Chế độ cộng tác:
- “Tôi đang nghĩ thế này, bạn thấy sao?”
- “Cách này có vấn đề gì không?”
- Lặp lại qua nhiều phiên bản
Ra lệnh cho kết quả nhanh.
Cộng tác cho kết quả tốt.
Khung đơn giản
Trước mỗi phiên làm việc với AI, hỏi:
- Tôi cần giải 1 việc hay xây 1 hệ thống?
- Tôi cần kết quả hay muốn học quy trình?
- Tôi sẽ ra lệnh hay cộng tác?
Không có câu trả lời đúng sai. Chỉ có câu trả lời phù hợp với hoàn cảnh.
Ví dụ thực tế
Tình huống: Viết email quan trọng cho nhà đầu tư
- Việc hay Hệ thống? → Việc (email này độc nhất, không lặp lại)
- Kết quả hay Quy trình? → Quy trình (muốn học cách viết email cho nhà đầu tư)
- Ra lệnh hay Cộng tác? → Cộng tác (cần nhiều lần chỉnh sửa)
Tình huống: Trả lời 50 email hỗ trợ
- Việc hay Hệ thống? → Hệ thống (cần mẫu cho 50 emails)
- Kết quả hay Quy trình? → Kết quả (đã biết cách, chỉ cần nhanh)
- Ra lệnh hay Cộng tác? → Ra lệnh (định dạng đã rõ ràng)
Kết luận
Mỗi điểm quyết định dẫn đến cách dùng AI khác nhau.
Người điều phối biết chọn đúng chế độ cho đúng hoàn cảnh.
Người dùng thông thường chỉ có 1 chế độ duy nhất.
Đây là bài thứ 2 trong series Nền tảng Điều phối. Đăng ký để nhận bài mới.